नवी दिल्ली, १० नोव्हेंबर २०२५: तात्पुरत्या सरकारी आकडेवारीनुसार, ऑक्टोबरमध्ये भारत तयार स्टीलचा निव्वळ निर्यातदार बनला आहे, ज्यामुळे अनेक महिन्यांच्या जास्त आयातीनंतर व्यापार संतुलनात लक्षणीय बदल झाला आहे. देशाने या महिन्यात सुमारे ०.६ दशलक्ष मेट्रिक टन तयार स्टीलची निर्यात केली, जी गेल्या वर्षीच्या याच कालावधीच्या तुलनेत ४४.७ टक्के वाढ आहे. ऑक्टोबरमध्ये तयार स्टीलची आयात झपाट्याने घसरून ०.५ दशलक्ष मेट्रिक टन झाली, जी वर्षानुवर्षे ५५.६ टक्के घट दर्शवते. या बदलामुळे महिन्यातील निव्वळ निर्यात स्थितीत वाढ झाली, जी भारताच्या स्टील क्षेत्रातील कामगिरीला बळकटी देत आहे.
भारताने उच्च दर्जाचे तयार स्टील उत्पादन नोंदवले आहे ज्यामुळे मजबूत निर्यात वाढ आणि व्यापार संतुलनाला चालना मिळाली आहे.२०२५-२६ आर्थिक वर्षाच्या एप्रिल ते सप्टेंबर या कालावधीत, भारत निव्वळ आयातदार राहिला होता, ज्यामुळे स्टील मंत्रालयाच्या ताज्या व्यापार आकडेवारीत ऑक्टोबरमधील निर्यात वाढ विशेषतः उल्लेखनीय ठरली. ऑक्टोबरमध्ये भारताचे तयार स्टीलचे एकूण उत्पादन अंदाजे १३.४ दशलक्ष मेट्रिक टनांवर पोहोचले, जे गेल्या वर्षीच्या याच महिन्यापेक्षा १० टक्के जास्त आहे. देशांतर्गत वापरातही वाढ झाली, जी १३.६ दशलक्ष मेट्रिक टनांवर पोहोचली, जी वर्षानुवर्षे ४.७ टक्के वाढ आहे. आकडेवारीवरून असे दिसून येते की उच्च पायाभूत सुविधा खर्च आणि बांधकाम क्रियाकलापांच्या अनुषंगाने उत्पादन आणि वापर दोन्ही स्थिरपणे वाढत आहेत.
ऑक्टोबरमध्ये कच्च्या स्टीलचे उत्पादन १४.०२ दशलक्ष मेट्रिक टन झाले, जे गेल्या वर्षीच्या तुलनेत ९.४ टक्के वाढ दर्शवते. कच्च्या आणि तयार स्टीलच्या उत्पादनातील वाढ दर्शवते की देशांतर्गत आणि निर्यात बाजारपेठेत स्थिर मागणीच्या परिस्थितीत देशांतर्गत उत्पादकांनी क्षमता वापर वाढवला आहे. भारत जगातील अव्वल स्टील उत्पादकांपैकी एक आहे, या उद्योगाने उत्पादन उत्पादन आणि रोजगारात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे. एप्रिल-ऑक्टोबर २०२५ या कालावधीत, भारताचे एकूण तयार स्टील उत्पादन सुमारे ९४ दशलक्ष मेट्रिक टन होते, तर वापर सुमारे ९२ दशलक्ष मेट्रिक टन होता.
भारताच्या तयार स्टील निर्यातीत मोठी वाढ
या सात महिन्यांच्या कालावधीत निर्यात ३.६ दशलक्ष मेट्रिक टन एवढी होती, तर आयात अंदाजे ४.२ दशलक्ष मेट्रिक टन होती. जरी आर्थिक वर्षातील बहुतेक काळात भारत निव्वळ आयातदार राहिला असला तरी, नवीनतम आकडेवारीवरून असे दिसून येते की ऑक्टोबरमध्ये निर्यातीची गती झपाट्याने वाढली. तयार स्टीलसाठी भारताच्या प्राथमिक निर्यात गंतव्यस्थानांमध्ये आग्नेय आशिया, मध्य पूर्व आणि युरोपमधील देशांचा समावेश आहे . उद्योग डेटा दर्शवितो की निर्यातीच्या रचनेत हॉट-रोल्ड कॉइल्स, कोल्ड-रोल्ड उत्पादने आणि गॅल्वनाइज्ड शीट्सचा समावेश आहे. दुसरीकडे, आयातीमध्ये प्रामुख्याने उच्च दर्जाचे फ्लॅट उत्पादने आणि चीन, जपान आणि दक्षिण कोरियासारख्या बाजारपेठेतील विशेष स्टील्सचा समावेश आहे.
भारताची स्टील क्षमता वाढतच आहे.
भारत सरकारने राष्ट्रीय स्टील धोरण २०१७ अंतर्गत देशांतर्गत स्टील उत्पादन मजबूत करण्यावर लक्ष केंद्रित केले आहे, ज्याचे उद्दिष्ट २०३० पर्यंत देशाची क्षमता ३०० दशलक्ष मेट्रिक टनांपर्यंत वाढवणे आहे. या धोरणात आयात अवलंबित्व कमी करणे आणि मूल्यवर्धित स्टील उत्पादनाला प्रोत्साहन देणे यावर देखील भर देण्यात आला आहे. अलिकडच्या काही महिन्यांत, टाटा स्टील, जेएसडब्ल्यू स्टील आणि स्टील अथॉरिटी ऑफ इंडिया लिमिटेड (सेल) यासारख्या देशांतर्गत उत्पादकांनी वाढत्या मागणीला पूर्ण करण्यासाठी नवीन सुविधा आणि आधुनिकीकरण कार्यक्रमांमध्ये गुंतवणूकीची घोषणा केली आहे. अधिकृत आकडेवारीनुसार, भारताचा दरडोई स्टीलचा वापर अंदाजे ८७ किलोग्रॅम आहे, जो जागतिक सरासरी सुमारे २३० किलोग्रॅमपेक्षा लक्षणीयरीत्या कमी आहे, जो देशांतर्गत मागणीत वाढीसाठी मोठ्या प्रमाणात जागा दर्शवितो.
सरकार पायाभूत सुविधा, गृहनिर्माण आणि अक्षय ऊर्जा प्रकल्पांमध्ये स्टीलच्या वापराला प्रोत्साहन देत आहे जेणेकरून वापर आणि औद्योगिक उत्पादन दोन्हीला चालना मिळेल. ऑक्टोबरमध्ये भारताचे तयार स्टीलच्या निव्वळ निर्यातदाराकडे होणारे संक्रमण उच्च देशांतर्गत उत्पादन आणि मध्यम आयात प्रवाहाचे संयोजन दर्शवते. वाढत्या देशांतर्गत आणि बाह्य मागणीला प्रतिसाद म्हणून स्टील क्षेत्राचा विस्तार होत असलेल्या स्टील क्षेत्राच्या लवचिकतेवर हा डेटा प्रकाश टाकतो. नवीनतम आकडेवारी या महिन्याच्या अखेरीस अपेक्षित असलेल्या औद्योगिक कामगिरीच्या सरकारच्या आगामी तिमाही पुनरावलोकनाचा भाग असेल. – कंटेंट सिंडिकेशन सर्व्हिसेस द्वारे.